Verantwoord werken met AI in het onderwijs

Leerlingen gebruiken AI in het onderwijs. Het PISA-rapport laat zien dat bijna 80% van de 15-jarige leerlingen wereldwijd AI gebruikt om te leren. In Nederland geeft 13,4% van de 15 jarige leerlingen aan AI nooit of bijna nooit te gebruiken. De 86,6% doet dat dus wel.

Dat is op zichzelf nog geen reden om hier als school beleid voor te maken. Waarom is dat dan toch verstandig?

AI-gebruik onder leerlingen is de nieuwe realiteit

AI kan het leerproces enorm versterken. Nu zijn onderwijs en leren geen uitwisselbare termen, maar binnen het onderwijs vindt leren plaats. AI is in staat het 2-sigma probleem van Bloom op te lossen. Dit probleem gaat ongeveer als volgt. Bloom stelde vast dat leerlingen die één op één les krijgen behoren tot de beste 20% van de klas. Eén op één les is dus een hele effectieve methode. Waarom is dit dan een probleem? Omdat dit op grote schaal niet organiseerbaar is en als het al organiseerbaar zou zijn, dan is het niet te financieren: het is te duur. Maar nu hebben we AI. AI geeft individuele feedback op het leerproces. En AI kan leerlingen één op één uitleggen hoe leerstof in elkaar zit. AI lost potentieel het 2-sigma probleem van Bloom op.

Kan AI het 2-sigma probleem van Bloom oplossen?

Dat klinkt theoretisch heel mooi. Het onderzoek van PISA laat echter ook zien dat meer gebruik van AI leidt tot lagere leerprestaties. Dat is tegenstrijdig: enerzijds kan met AI mogelijk het 2-sigma probleem van Bloom opgelost worden. Elke leerling krijgt één op één de beste uitleg. Anderzijds laat data zien dat meer gebruik van AI leidt tot lagere academische prestaties.

Meer AI-gebruik leidt niet automatisch tot betere resultaten

Hier is echter een logische verklaring voor. Als leerlingen het denkwerk uitbesteden aan AI, wordt er erg weinig geleerd. Als bijvoorbeeld huiswerkopdrachten uitbesteed worden aan AI, dan wordt er door een leerling weinig geleerd. Of als een leerling een schrijfopdracht door AI laat maken, gaat de leerling zelf het denkproces niet door. En dat is een slecht idee. Anderzijds: als je worstelt met een moeilijke som en AI kan je helpen de som te begrijpen, dan wordt AI misschien wel een goed idee.

AI moet daarom niet zomaar toegepast worden, maar er moet stevig beleid zijn waarbinnen AI gebruikt kan worden door docenten en leerlingen. Luzac heeft dat beleid samen ontwikkeld en voert dat samen met docenten in. Uitgangspunten in dit beleid zijn:

Waarom scholen duidelijke AI-kaders nodig hebben

• De docent ontwerpt het onderwijsproces en kiest daarbij passende leermiddelen. Dat kan gaan van een papierenlesmethode, tot excursies en educatieve reizen, tot de inzet van slimme AI. Het onderwijskundige doel is leidend, het hulpmiddel is volgend. Geen tool first, maar onderwijs eerst.
• Er zijn ‘AI-vrije zones’. Net zoals mobieltjes tijdens schooluren in de kluis liggen, zijn er momenten (zones) waarop AI niet gebruikt mag worden. Als een leerling zelf moet leren schrijven, dan wordt AI niet gebruikt. Of als een leerling wordt aangeleerd om te reflecteren op eigen gedrag, dan is er even geen AI. Het is goed voor een leerling om zelf na te denken en soms ook zelf te worstelen met een bepaalde taak. Dat heet ‘productive struggle’. Vergelijk het met het trainen voor een bepaalde sport. Na het trainen kun je best spierpijn hebben. Dat is soms nodig voor groei en ontwikkeling. Daar wordt je beter van. Dat geldt ook voor leren en ontwikkeling van denken.
• Binnen de AI-kaders die we hebben afgesproken hebben we een mooie tool aangeschaft voor leerlingen: BeSmart Campus. Deze tool neemt het denken niet over, legt ook geen leerprogressie vast en geeft ook niet op basis van algoritmes gepersonaliseerde leerpaden. Wat doet het wel? Het is eigenlijk de één op één docent van Bloom. Het geeft individuele uitleg via uitlegvideo’s (en ja, dat kan ook op double speed). Maar mooier nog: je kunt vragen stellen en krijgt dan persoonlijk antwoord. En bij het maken van oude examens gebeurt dat op een Socratische manier: je krijgt vragen terug om samen naar het juiste antwoord te komen.

Staan we aan het begin van het grootste onderwijsexperiment?

Afgelopen week las ik een artikeltje op LinkedIn dat we bij de start van dit schooljaar staan voor het grootste onderwijsexperiment van de moderne tijd. AI zal een grote plaats gaan innemen in het leerproces van leerlingen, terwijl we niet weten wat de korte en lange termijn effecten hiervan zullen zijn. Daarom houdt Luzac dit nauwgezet in de gaten. Komend schooljaar voeren we onderzoek uit naar effecten van het gebruik van AI en BeSmart Campus in het bijzonder. We willen weten wat het doet met de leerprestaties van leerlingen, hoe docenten hier naar kijken en wat het verder doet met leerlingen.

Daarom gaan we willens en wetens werken met AI. We zijn ervan overtuigd dat AI het leren kan versterken en we zijn ervan overtuigd dat AI onderwijs niet kan vervangen. Maar van overtuigingen alleen bouw je geen goed onderwijs. Daarom blijven we dit nauwgezet volgen vanuit de laatste wetenschappelijke inzichten, vanuit ervaringen van scholen in het buitenland en natuurlijk ons eigen onderzoek. 

Geschreven door Quintijn Schenkel, Manager Onderwijs