De dag van Emilie Kingma, leerlingbegeleider

Emilie Kingma werkt sinds de zomer van 2013 als docent aardrijkskunde bij Luzac, eerst bij Luzac Den Haag en nu bij Luzac Rotterdam. Naast het lesgeven is ze leerlingbegeleider. “Lesgeven doe je tijdens bepaalde uren, leerlingbegeleider ben je altijd. Ik ervaar deze rol als een verrijking van mijn vak. Ik heb hiervoor bijna 20 jaar als dyslexiespecialist gewerkt. Ik heb de begeleiding van leerlingen altijd gecombineerd met lesgeven, want ik vind het belangrijk om feeling te houden met het ‘wel en wee’ in de klas. De Luzac-aanpak past bij mij.

De kleinschaligheid, het persoonlijke, het maximale uit leerlingen halen. En echt, er zit héél veel in leerlingen. Ze weten zelf niet half hoeveel. Zorgen dat ze dat ontdekken is mijn streven. Zodra leerlingen de smaak van het leren en presteren te pakken krijgen gaat het hard. Het is elke keer een feest om dat mee te maken. Dan kom ik ze op de trap tegen na een toets en steken ze alleen maar trots hun duim omhoog. Geweldig.”

09.00 uur start van de dag

“Ik geef eerst les en neem daarna wat mails en aantekeningen door. Ik heb een nieuwe leerling onder mijn hoede en wil dan alles weten en begrijpen. Welke ambities heeft hij en waar liggen zijn uitdagingen? Waar droomt hij van en waar ligt hij wakker van? Ik haal veel informatie uit de verhalen van zijn ouders, maar de meeste informatie haal ik uit de leerling zelf. Dat kan ook non-verbaal zijn; houding en uitstraling spreken boekdelen. Soms zie je ze denken: ik zit nu toch op Luzac? Komt wel goed dus! Gelukkig komt het inderdaad bijna altijd goed. Maar niet vanzelf. Ik schets vaak het beeld van een hardloopwedstrijd. Wij zorgen voor een goede ondergrond om op te lopen, we houden de wind een beetje voor je tegen en moedigen je aan, maar presteren moet je toch echt zelf doen. Leerlingen lachen altijd een beetje om die metafoor, maar vervolgens snappen ze het dondersgoed. Ik zorg ervoor dat ze zich verantwoordelijk gaan voelen voor hun eigen leerproces. Dat kost tijd, maar die hebben we gelukkig. Ik begeleid Lyceum leerlingen, dus dan zit er wat minder tijdsdruk op het proces dan bij College leerlingen. Discipline, doorzettingsvermogen en zelfreflectie krijgt niet iedereen cadeau. Dat is helemaal niet erg, ik help mijn leerlingen daar graag bij.”

11.00 uur actieplan voor leerlingen

“Ik bel tussendoor even een moeder terug die een vraag blijkt te hebben over het actieplan van haar dochter. Voor elke leerling stel ik als begeleider een actieplan op. Daarin staat per periode beschreven aan welke doelen we werken. Op vakinhoudelijk gebied, maar ook op het gebied van vaardigheden en persoonlijke ontwikkeling. Het plan is in feite een dynamisch werkdocument, als dat nodig is passen we het aan. Alles in overleg met de leerling zelf, maar ook met de ouders. Docenten zijn uiteraard eveneens op de hoogte, zodat zij er rekening mee kunnen houden tijdens de lessen. Na het telefoongesprek beantwoord ik een paar vragen van leerlingen die me aanklampen. Daarna is het tijd voor wat ontspanning. Als leerlingbegeleider ben ik als het ware coach en procesbegeleider. Ik behoud het overzicht en onderhoud nauw contact met alle betrokkenen: de rector, docenten, ouders en natuurlijk de leerling. Het voelt als een hecht team, een meedenkend vangnet dat de leerling in staat stelt succesvol te zijn.”

12.15 uur voor de klas en in de studiezaal

“Ik verplaats me naar de studiezaal. Tijdens hun lesvrije uren gaan leerlingen daar aan de slag met hun huiswerk. De meeste leerlingen hoeven daardoor thuis nog maar weinig te doen, precies zoals wij het beogen. Zodra ik voorin de zaal mijn plek heb ingenomen, gaan leerlingen individueel aan de slag. Het is muisstil, maar soms wordt er zachtjes overlegd. Bij een paar leerlingen check ik vooraf wat ze gaan doen en check ik daarna of het gelukt is en of er nog vragen zijn. Dat werkt goed, sommige leerlingen vinden het fijn om wat extra sturing en controle te krijgen. Het is maar net wat je met elkaar afspreekt, elke leerling is anders. Als leerlingen net bij ons op school komen, moeten ze wennen aan de studiezaal. Ze vinden het dan vooral een grote saaie ruimte waar ze hun draai moeten vinden. Als ze eenmaal merken hoe het is om zonder talloze prikkels geconcentreerd te leren of huiswerk te maken, zijn ze om. Leerlingen ontdekken dat ze makkelijker leren en hogere cijfers halen, daar kunnen ze niet omheen. Het is grappig, er ontstaat een soort haat-liefde verhouding met de studiezaal. Het is misschien niet de meest spectaculaire ruimte van de school, maar het is wel dé plek waar ze merken dat ze tot heel veel in staat zijn.”

13.15 uur lunchpauze

“Ik eet en drink wat en praat ondertussen gezellig bij met collega’s. Twee van hen geven me ook nog een update over leerlingen die ik begeleid. Natuurlijk zijn er voldoende formele overlegmomenten, maar door ons kleinschalige karakter is een update zó gegeven. Op de gang, tijdens de lunch of na vijven als de leerlingen naar huis zijn. Ideaal, want zo kan ik snel schakelen en wendbaar inspelen op situaties. Van één docent hoor ik dat een leerling zijn schoolwerk voor de tweede keer niet af had. Daar laat ik liever geen gras over groeien. Ik zoek uit waar de leerling op dat moment is en vraag hem mee voor een kort gesprek. Zit hij ergens mee, kan ik hem ergens mee helpen, heeft hij extra ondersteuning nodig voor het betreffende vak? Ik kom er snel achter. Bij Luzac word je gezien en begrepen. Dat is fijn en effectief, maar in het begin moeten leerlingen daar even aan wennen. In veel gevallen komen ze van een andere school. Een grote scholengemeenschap met bijvoorbeeld 1500 leerlingen. Het duurt dan lang voordat problemen aan de oppervlakte komen. Bij ons gebeurt dat direct. En dat niet alleen, we komen snel in actie. Doordat we daarbij niet in problemen en beperkingen denken, merkt de leerling dat het in zijn of haar eigen belang is. Dat hij of zij er niet alleen voor staat. Ik zie het zelfvertrouwen per week toenemen, dat geeft veel voldoening.”

13.45 uur meten is weten

“Ik heb een uur ingeruimd voor verslaglegging. Om de voortgang en ontwikkeling van leerlingen goed te kunnen volgen en bespreken met docenten en ouders, is het van belang om alles tot in detail te registreren. Daarna is het weer tijd om les te geven, er staat een toets op het programma. Als ik bij het lokaal arriveer, staan een paar leerlingen al te wachten. Ik vang ze op en beantwoord een paar vragen. Rondom de toetsen werken we met het zogenaamde RTTI-systeem. Dit systeem stelt ons in staat om het leerjaar in te delen in verschillende leer- en denkactiviteiten waardoor een goede analyse mogelijk is. Van alle grote toetsen worden bijvoorbeeld de vragen gelabeld: is het een reproductievraag, een toepassingsvraag of een inzichtvraag? Bij het nakijken gebruiken we een online programma dat in één oogopslag laat zien hoe de leerling op de verschillende vraagsoorten scoort. Het maakt inzichtelijk op welke vlakken de leerling kan groeien. Per leer- en denkactiviteit hebben we strategieën die de leerling kan aanleren om zijn of haar resultaten te verbeteren. Voor mij is dit systeem niet alleen als docent belangrijk, ook als leerlingbegeleider. Meten is weten en op basis van die kennis kan ik leerlingen heel gericht helpen en sterker maken.”

14.45 uur sparren met de rector

“Met een bekertje soep loop ik bij de rector binnen. Het is fijn om altijd even te kunnen sparren. De rector vertelt me dat er binnenkort een leerling instroomt. Dit kan bij ons altijd, ook tijdens het schooljaar. Het betekent dat we met elkaar alle zeilen bijzetten voor zo’n leerling. Voor mij als begeleider is het belangrijk om te weten waarom de leerling naar ons switcht en wat de primaire behoeftes van hem of haar zijn. Zo stroomde er vorig jaar een leerling in die vanwege zijn dyslexie niet graag schreef. Daardoor waren zijn antwoorden op toetsvragen kort en rommelig. Hij scoorde niet goed, terwijl hij prima had geleerd. Ik heb voorgesteld dat hij met een laptop ging werken. Nu haalt hij alleen nog maar goede cijfers.”

16.00 uur op maat begeleiden

“Aan het einde van de middag heb ik een begeleidingsgesprek staan met één van mijn leerlingen. Het is fascinerend; zoveel leerlingen, zoveel karakters en gedragingen. Het is aan mij om daar op maat mee om te gaan, om iedereen de juiste begeleiding te bieden. Daar is niet één perfecte formule of oplossing voor, per leerling bekijk ik wat het best past en werkt. De leerling met wie ik spreek is iemand die vrij makkelijk leert, maar nooit serieus was tijdens de lessen en daardoor een stoorzender was voor klasgenoten. Dat is uiteraard geen optie, andere leerlingen moeten zich kunnen concentreren. Deze leerling is bij ons op school gekomen omdat zijn gedrag in het regulier onderwijs absoluut niet werkte en hij alleen maar onvoldoendes scoorde. Hij wilde best veranderen, maar wist gewoon niet hoe. Dat benoemde ik, waardoor hij zich beter begrepen voelde. Door onze aanpak en korte lijnen is hij gelukkig bijgedraaid. In het begin ging het soms nog even mis, maar al snel leerde hij dat werken loont. Hij ging inzien waar hij het voor deed en kreeg er plezier in. Hij ging voor het eerst vooruit kijken, aan de toekomst denken. We hebben daarom samen gekeken naar zijn ambities en mogelijke vervolgopleidingen. Wat was ervoor nodig om zijn doelen te bereiken? Ook de online toekomstcoach TIM speelt hierin een waardevolle rol. Zodra zijn doel duidelijk werd, voelde het fenomeen ‘school’ voor hem zinvol. Zijn instelling veranderde, zijn cijfers werden hoger en op dit moment staat hij er goed voor en weet hij wat hij wil. Dat geeft ons allebei een goed gevoel. Als ik na zo’n gesprek de deur achter me dichttrek en terugkijk op mijn werkdag, kan ik alleen maar dankbaar en trots zijn.”

Dit artikel is geschreven voor Luzac Magazine #2. Klik hier om het hele magazine te bekijken.